CHƯƠNG 1

Tịnh Dưỡng và Hoán Cải -

1521 - 1522

1. Từ thời niên thiếu cho đến năm 26 tuổi, I-Nhã chỉ lo chạy theo những chuyện vớ vẩn của người đời, đặc biệt ham mê võ thuật và ao ước được danh tiếng trước mặt người ta. Một hôm đang khi bị quân Pháp bao vây thành Pamplôna, tất cả mọi người đều đồng ý đầu hàng để thoát chết, vì thấy không thể nào chống cự lại được. Nhưng I-Nhã đưa ra mọi lý lẽ và thuyết phục được vị chỉ huy trưởng là cứ chống trả. Dù không mấy đồng ý, tất cả các sĩ quan thấy khí phách của I-Nhã cũng lấy làm vững tâm hơn. Đến ngày tấn công, trước khi giao chiến, I-Nhã xưng tội với một người đồng đội. Trận đánh kéo dài một lúc lâu thì I-Nhã bị trúng đạn, một chân bị gẫy và chân kia cũng bị thương khá nặng.

 2. Thấy I-Nhã ngã gục, lập tức cả đơn vị trong thành đầu hàng. Sau khi chiếm được thành, quân Pháp đối sử tử tế với I-Nhã. Sau khi lưu lại tại Pamplona độ mười lăm ngày, họ đặt ông trên một cái cáng và khiêng về đến tận nhà ở thành Loyola. Thấy I-Nhã nằm lâu ngày và đau rất nặng, người nhà đã nhờ nhiều y sĩ khắp vùng đến chữa trị. Họ thấy nguyên nhân chưa khỏi vì xương chân của ông chưa được ráp lại đúng chỗ, và họ quyết định mổ chân lại một lần nữa. Thế là I-Nhã bị làm thịt lần thứ hai. Suốt cuộc giải phẫu, cũng như lần trước, và lần sau đó nữa, I-Nhã không hề thốt ra một tiếng nào, chỉ thấy ông nắm chặt hai bàn tay vì đau điếng.

3. Tình trạng sức khoẻ càng ngày càng trầm trọng, I-Nhã không thể ăn ống được gì và có những triệu chứng sắp chết. Vài ngày trước lễ Thánh Gioan, vì các y sĩ không mấy hy vọng I-Nhã sẽ thoát chết, nên người nhà đề nghị ông xưng tội. Sau khi nhận các bí tích rồi, trước ngày lễ Thánh Phêrô và Phaolô, các y sĩ nói rằng, nếu trước nửa đêm không thấy dấu hiệu nào cho thấy bệnh nhân khá hơn, thì coi như chắc chắn sẽ chết. I-Nhã thường sùng kính Thánh Phaolô, nhờ ơn Chúa, vào đúng nửa đêm, bệnh nhân cảm thấy bớt đau, và ngày hôm sau thì hết nguy hiểm.

4. Dần dần các miếng xương dính lại với nhau, nhưng dưới đầu gối lại thấy có một miếng khác lòi ra trên miếng kia, khiến chân bị rút ngắn lại và có một cái gò trông rất khó coi. Vì đã quyết tâm theo hư danh thế gian, nên I-Nhã hỏi y sĩ có thể cắt bớt miếng xương xấu xí kia được không. Họ trả lời có thể được nhưng sẽ đau đớn hơn lần trước, vì xương đã lành rồi và việc cưa bớt lại rất công phu. Thế là I-Nhã quyết định chịu cực hình chỉ vì thích như thế. Nghe vậy, ông anh hết hồn bảo rằng, chính ông dù khoẻ mạnh cũng không dám chịu đau đớn ngần ấy. Thế mà I-Nhã đã chịu được như mấy lần trước.

5. Sau khi cắt bớt miếng thịt và cưa xương, để chân khỏi rút ngắn quá, suốt ngày các y sĩ đã xoa nhiều thứ thuốc và kéo chân dài ra bằng các thứ dụng cụ hành hạ bệnh nhân. Tuy nhiên, Chúa ban cho I-Nhã lấy lại sức khoẻ, dù chân vẫn chưa đi được khiến bệnh nhân phải nằm giường. Không thể làm gì được, nhưng thấy khoẻ mạnh I-Nhã xin người nhà đem đến mấy cuốn tiểu thuyết kiếm hiệp đọc chơi cho đỡ buồn, vì ông mê đọc những chuyện phù phiếm viển vông này. Nhưng vì trong nhà không có cuốn tiểu thuyết nào, nên người nhà mang cho ông một cuốn sánh nhan đề: “Cuộc Đời Chúa Kitô” và cuốn “Đời Sống Các Thánh” viết bằng tiếng Tây Ban Nha.

   6. Đọc đi đọc lại, đôi khi I-Nhã cảm thấy thích thú. Lâu lâu bỏ sách xuống một bên, ông suy nghĩ đến những gì đã đọc, có khi lại nghĩ sang những chuyện mà ông thường hay nghĩ. Trong số những chuyện vớ vẩn này, có một chuyện thu hút ông đến độ ông mơ màng suốt ba bốn tiếng đồng hồ liền mà không hay. Ông tưởng tượng đến những công việc mà ông sẽ thực hiện để hầu hạ một tiểu thơ kia, rồi cách thức để đi đến nơi nàng ở, những bài thơ và những lời lẽ ông sẽ nói với nàng, và cả những trận đánh thắng quân thù để dâng tặng nàng. Ông say mê và tự phụ quá, nên thấy rằng những việc như thế không thể nào không thực hiện nổi. Vì nàng không phải là một bá tuớc hay công tước phu nhân, nhưng chắc còn phải còn cao sang hơn thế nữa!  

7. Tuy nhiên Thiên Chúa soi sáng giúp I-Nhã bỏ rơi những chuyện tưởng tượng đó và nghĩ đến những gì ông đang đọc trong sách. Đọc về Cuộc Đời Chúa và các Thánh, thỉnh thoảng ông dừng lại và tự hỏi mình: “Giá mà tôi cũng làm được những việc như Thánh Phanxicô (thành Assisi) hay Thánh Đa-Minh đã làm thì sao?” Như thế, ông suy niệm về nhiều việc lành có thể làm được, cũng không thấy khó khăn cho lắm! Mỗi lần như thế, ông lại tự nhủ: “Thánh Phanxicô đã làm việc này thì tôi cũng phải làm được! Thánh Đa-Minh đã làm được việc kia thì tôi cũng phải làm!” Hai loại tư tưởng trên gây ra những phản ứng khác nhau. Lúc nghĩ đến chuyện đời, I-Nhã cảm thấy rất thích thú, nhưng khi hết nghĩ đến thì ông cảm thấy khô khan và trống rỗng. Trái lại, lúc nghĩ đến việc đi chân không đến Đất Thánh, không ăn uống gì trừ rau cỏ và sống khắc khổ như các Thánh đã sống thì ông cảm thấy rất phấn khởi, không những trong lúc nghĩ đến, mà cả khi hết còn nghĩ đến nữa, ông vẫn cảm thấy vui và hài lòng.

8. Lúc bấy giờ ông chưa để ý phân tích kỹ các phản ứng khác nhau đó. Cho tới khi nhận ra, thì ông lấy làm lạ! Suy nghĩ và tự hỏi tại sao sau khi nghĩ đến việc này thì thấy buồn, nhưng sau khi nghĩ đến việc kia lại thấy vui. Như thế, ông mới khám phá ra hai phản ứng khác nhau và ảnh hưởng trên tâm hồn: một thứ do ma quỉ bày ra, còn một thứ khác do Thiên Chúa soi sáng.

9. Nhờ đọc sách và cảm nhận được cuộc đời mình dưới một luồng sáng mới, I-Nhã ý thức cần phải ăn năn hối cải. Từ đó ông cảm thấy có ý muốn noi guơng các Thánh, muốn làm những gì y hệt như các Thánh đã làm, nhờ ơn Chúa giúp. Có một việc ông muốn làm trên hết: đó là khi nào khoẻ mạnh lại, ông sẽ đi tận Giêrusalem đồng thời tự đánh tội và nhịn ăn với tất cả lòng sốt mến của một tâm hồn hăng say.

10. Nhờ ý muốn Thánh thiện này, các chuyện phù phiếm kia dần dần bị quên lãng, và I-Nhã được củng cố tinh thần bởi một thị kiến thiêng liêng như sau: Một đêm kia khi thức giấc, ông nhìn thấy hình dạng Đức Mẹ với Chúa Hài Đồng trong một lúc lâu. Nhờ xem thấy hình ảnh đó, ông cảm thấy tâm hồn phấn khởi lạ thường, đồng thời ghê tởm tất cả quãng đời quá khứ, đặc biệt là những đam mê xác thịt. Ông có cảm tưởng tất cả những hình ảnh cũ bị tẩy xoá trong tâm hồn. Từ giây phút đó trở đi (cho đến tháng 8 năm 1553 khi cuốn sách nầy được viết), không một lần nào ông nghĩ đến các đam mê xác thịt mà lấy làm thích thú nữa. Với kết quả như thế, thì chắc là thị kiến do Chúa mà đến, mặc dù I-Nhã chưa dám định quả quyết, nhưng chỉ kể chuyện đã xảy ra thôi. Tuy nhiên, ông anh và tất cả mọi người trong nhà nhìn thấy cách thức cư xử bên ngoài, đều nhận thấy được rằng I-Nhã đang thay đổi bên trong.

11. Tuy nhiên, ông cứ điềm nhiên tiếp tục đọc sách và nghĩ đến những việc ông sẽ làm. Mỗi lần nói chuyện với người trong nhà, ông chỉ nói đến Chúa để giúp đỡ họ. Vì đọc sách thiêng liêng thấy có ích lợi, I-Nhã nẩy ý muốn chép một số đoạn chính trong đời sống của Chúa và các Thánh. Ông lấy một tập vở và bắt đầu biên chép các đoạn sách. Lời Chúa ông viết bằng mực đỏ, lời Đức Mẹ ông viết bằng mực xanh rất cẩn thận. Giấy thì láng và có hàng kẻ, chữ thì đẹp vì I-Nhã viết chữ đẹp. Suốt ngày I-Nhã chỉ lo chép sách và cầu nguyện. Ông thấy phấn khởi, nhất là khi nhìn lên bầu trời và các vì sao. Nhìn nhiều lần và nhìn rất lâu, nhờ đó mà ông cảm thấy đủ nghị lực để phục vụ Chúa. Ông hay nghĩ đến dự tính đi Giêrusalem, và mong chóng được bình phục để lên đường.

12. Ông dự tính thêm sau khi đi Giêrusalem về, ông sẽ sống khắc khổ tại một đan viện khổ tu ở Sevilla. Ông sẽ giấu tên để khỏi được kính nể và ông sẽ chỉ ăn rău cỏ mà thôi. Nhưng sau đó lại nghĩ có thể sống khắc khổ khi đi khắp thiên hạ, thì lại cảm thấy không còn muốn dừng chân tại đan viện, vì e rằng sẽ không được phép tự hành hạ mình đủ. Dù vậy khi sắp sửa lên đường đi tới Burgos, ông đã nhờ một người ở hỏi dùm luật lệ ở đan viện, và ông thấy hài lòng. Tuy nhiên vì những lý do nói trên, và vì lúc bấy giờ ông chỉ nghĩ đến việc sắp sửa ra đi, còn việc vào đan viện thì khi nào về mới tính, nên không mấy để ý đến! Vì thấy tạm khoẻ lại rồi và có thể lên đường được, I-Nhã nói với ông anh: “Thưa anh, Công Tước Najera, như anh biết, đã hay tin em khỏi rồi. 'Có lẽ em nên đi thăm ông hiện đang ở Navarrete.'” Ông anh đã đưa I-Nhã đi vào một phòng, rồi tiếp đến sang phòng thứ hai, và với tất cả niềm trìu mến, cố gắng thuyết phục em đừng lao mình vào một cuộc phiên lưu nguy hiểm. Ông nhắc nhở I-Nhã rằng: “Bao nhiêu người đang tin tưởng em, bao nhiêu công việc cao trọng em có thể làm,” và còn thêm nhiều lời lẽ tương tự với mục đích thuyết phục I-Nhã bỏ ý định tốt đẹp. I-Nhã trả lời khéo, dù không nói dối, bởi vì về điểm này ông thường rất cẩn thận, và cuối ông cũng tránh né và từ giã được ông anh.

Tiếp theo: Chương 2 - Hiệp Sĩ của Thánh Mẫu Monserrate 1522

Trở về Nội Dung